ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση και γενικά η αναπαραγωγή του παρόντος έργου (Εξαμηνιαία - έντυπη/ηλεκτρονική - Φιλοσοφική Επιθεώρηση Φιλοσοφεῖν: ἐπιστήμη, εὔνοια, παρρησία σε σειρές, ΙSSN: 2241-4401) τμηματικά ή περιληπτικά και με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, μηχανικό, ηλεκτρονικό, φωτοτυπικό, ηχογράφησης ή άλλο στο πρωτότυπο ή σε μετάφραση ή άλλη διασκευή χωρίς γραπτή άδεια των εκδόσεων ΖΗΤΡΟΣ, συμφωνα με τον Ν. 2121/93 και τη Διεθνή Σύμβαση της Βέρνης (που έχει κυρωθεί με τον Ν. 100/1975) αλλά και τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.
***
Οι Εκδόσεις Ζήτρος εκδίδουν με συνέπεια το περιοδικό και σε έντυπη μορφή. Ήδη κυκλοφόρησε το 33o τεύχος, το οποίο μπορεί να αναζητήσει κανείς τόσο στο βιβλιοπωλείο του εκδοτικού οίκου (Πλάτωνος 2 Θεσσαλονίκη, Μασσαλίας 12 Αθήνα) όσο και σε κεντρικά βιβλιοπωλεία των αστικών κέντρων αλλά και στην ιστοσελίδα http://philosophein-periodiko.blogspot.gr/. Το επόμενο τεύχος (έντυπο και ηλεκτρονικό) θα κυκλοφορήσει τον Ιούνιο του 2026.
Αξιότιμοι συνεργάτες,
Το περιοδικό Φιλοσοφεῖν: ἐπιστήμη, εὔνοια, παρρησία θα αφιερώσει το 35ο τεύχος του στη θεματική:
Καρλ Μαρξ
Ο φιλόσοφος που ήθελε να αλλάξει τον κόσμο
Ενδεικτικές ενότητες:
Φιλοσοφία της Ιστορίας και Φιλοσοφική Ανθρωπολογία
● Η «αντιστροφή» του Χέγκελ: Μια κριτική επανεκτίμηση του μετασχηματισμού της χεγκελιανής διαλεκτικής από τον Μαρξ.
● Η Κριτική της Πράξης: Πώς ο Μαρξ μετατρέπει τη φιλοσοφία από παθητικό εργαλείο ερμηνείας σε ενεργό μέσο κοινωνικού μετασχηματισμού.
● Η Υλιστική Οντολογία της Εργασίας: Οι φιλοσοφικές και οντολογικές προεκτάσεις της σύλληψης του ανθρώπου ως παραγωγού (homo faber).
● Η κοινωνική χειραφέτηση απέναντι στον φιλελεύθερο ιδεαλισμό: Εξέταση της φιλοσοφικής διάκρισης μεταξύ της πολιτικής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του.
● Η Υλιστική Αντίληψη για τη Φύση: Διερεύνηση της επίδρασης της φιλοσοφίας του Μαρξ στη σύγχρονη οικολογική σκέψη.
● Η Φιλοσοφία του Ιστορικού Χρόνου: Πώς ο Μαρξ συλλαμβάνει τον μη γραμμικό χρόνο, την κρίση και τη συνύπαρξη διαφορετικών ιστορικών εποχών εντός του καπιταλισμού.
● Γλώσσα, Πράξη και Συνείδηση: Η επίδραση της υλιστικής διαλεκτικής της Ιστορίας για τη φιλοσοφία της γλώσσας και τη φιλοσοφία της επικοινωνίας φιλοσοφίας.
● Θρησκεία και κοινωνία: Ο διάλογος της φιλοσοφίας του Μαρξ με τη μοντέρνα χριστιανική θεολογία: Ο χριστιανομαρξιστικός διάλογος και η θεολογία της απελευθέρωσης.
Ο Μαρξ σε διάλογο με τη Φιλοσοφική Παράδοση
● Η Ελλάδα στη σκέψη του Μαρξ: Από τα «φυσιολογικά παιδιά» της αρχαιότητας στην κριτική του νεοελληνικού κράτους.
● Μαρξ και Πλάτων: Φιλοσοφικές συγκλίσεις και αποκλίσεις στη σύλληψη του δίκαιου σοσιαλιστικού κράτους
● Ο Μαρξ απέναντι στον Δημόκριτο και τον Επίκουρο: σχόλια επί της διδακτορικής διατριβής του Μαρξ για τη διερεύνηση των ριζών του υλισμού του και τη διαλεκτική της αναγκαιότητας.
● Ο Μαρξ ως κριτικός της εποχής του: Η αντιπαράθεση με τους θεωρητικούς του ουτοπικού σοσιαλισμού, του γερμανικού ιδεαλισμού και της αναρχικής ανθρωπολογίας.
● Οι φιλοσοφικοί επίγονοι του Μαρξ: Η ποικιλία των θεωρητικών μαρξισμών.
● Κριτικές ερμηνείες του Μαρξ: Σχολή της Φρανκφούρτης, Hannah Arendt, Κώστας Παπαϊωάννου, Κορνήλιος Καστοριάδης.
● Η Ελλάδα στη σκέψη του Μαρξ: Από τα «φυσιολογικά παιδιά» της αρχαιότητας στην κριτική του νεοελληνικού κράτους.
● Μαρξ και Πλάτων: Φιλοσοφικές συγκλίσεις και αποκλίσεις στη σύλληψη του δίκαιου σοσιαλιστικού κράτους
● Ο Μαρξ απέναντι στον Δημόκριτο και τον Επίκουρο: σχόλια επί της διδακτορικής διατριβής του Μαρξ για τη διερεύνηση των ριζών του υλισμού του και τη διαλεκτική της αναγκαιότητας.
● Ο Μαρξ ως κριτικός της εποχής του: Η αντιπαράθεση με τους θεωρητικούς του ουτοπικού σοσιαλισμού, του γερμανικού ιδεαλισμού και της αναρχικής ανθρωπολογίας.
● Οι φιλοσοφικοί επίγονοι του Μαρξ: Η ποικιλία των θεωρητικών μαρξισμών.
● Κριτικές ερμηνείες του Μαρξ: Σχολή της Φρανκφούρτης, Hannah Arendt, Κώστας Παπαϊωάννου, Κορνήλιος Καστοριάδης.
Κριτικές Αναγνώσεις και Φιλοσοφικά Όρια του Μαρξ
• Ο Μαρξ και το πρόβλημα της ιστορικής τελεολογίας: Η κριτική της αναγκαιότητας ως φιλοσοφικό αδιέξοδο.
• Το ανθρωπολογικό θεμέλιο υπό αμφισβήτηση: Ο homo faber απέναντι στον Νίτσε, τον Φρόιντ και τον υπαρξισμό.
• Κράτος, γραφειοκρατία και εξουσία: Τα όρια της μαρξικής πολιτικής φιλοσοφίας.
• Η αυτοαναιρετική διάσταση του ιστορικού υλισμού: Μπορεί μια ιστορικά εγκλωβισμένη θεωρία να διεκδικεί καθολική ισχύ;
• Εμπράγματη αποτυχία και θεωρητική ευθύνη: Η σχέση μεταξύ μαρξικής φιλοσοφίας και ιστορικών εφαρμογών της.
• Ο Μαρξ και η φιλελεύθερη παράδοση: Η κριτική στην καταργητική σχέση του μαρξισμού με τα ατομικά δικαιώματα.
• Μαρξισμός και ολοκληρωτισμός: Φιλοσοφική ανάλυση της σχέσης μεταξύ μαρξικής θεωρίας και δικτατορικών καθεστώτων — από την «δικτατορία του προλεταριάτου» ως τις ολοκληρωτικές εκφράσεις του 20ού αιώνα.
• Μαρξισμός υπό κρίση: Έλληνες και ξένοι στοχαστές απέναντι στον υπαρκτό σοσιαλισμό.
Η επικαιρότητα της φιλοσοφίας του Μαρξ
● Η σημασία της σκέψης του Μαρξ για τη μελέτη των σύγχρονων κοινωνικών κινημάτων.
● Ιδεολογία, πραγμοποίηση και αλλοτρίωση στον 21ο αιώνα.
● Ο Φετιχισμός του εμπορεύματος στην εποχή των ψηφιακών μεγάλων δεδομένων.
● Ο άνθρωπος ως «Ειδολογικό ον» (Gattungswesen) στην Ψηφιακή Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης: Επανεκτίμηση των ιδεών του Μαρξ για την ανθρώπινη ουσία, την τεχνολογία και την αλλοτρίωση.
• Ο Μαρξ και το πρόβλημα της ιστορικής τελεολογίας: Η κριτική της αναγκαιότητας ως φιλοσοφικό αδιέξοδο.
• Το ανθρωπολογικό θεμέλιο υπό αμφισβήτηση: Ο homo faber απέναντι στον Νίτσε, τον Φρόιντ και τον υπαρξισμό.
• Κράτος, γραφειοκρατία και εξουσία: Τα όρια της μαρξικής πολιτικής φιλοσοφίας.
• Η αυτοαναιρετική διάσταση του ιστορικού υλισμού: Μπορεί μια ιστορικά εγκλωβισμένη θεωρία να διεκδικεί καθολική ισχύ;
• Εμπράγματη αποτυχία και θεωρητική ευθύνη: Η σχέση μεταξύ μαρξικής φιλοσοφίας και ιστορικών εφαρμογών της.
• Ο Μαρξ και η φιλελεύθερη παράδοση: Η κριτική στην καταργητική σχέση του μαρξισμού με τα ατομικά δικαιώματα.
• Μαρξισμός και ολοκληρωτισμός: Φιλοσοφική ανάλυση της σχέσης μεταξύ μαρξικής θεωρίας και δικτατορικών καθεστώτων — από την «δικτατορία του προλεταριάτου» ως τις ολοκληρωτικές εκφράσεις του 20ού αιώνα.
• Μαρξισμός υπό κρίση: Έλληνες και ξένοι στοχαστές απέναντι στον υπαρκτό σοσιαλισμό.
Η επικαιρότητα της φιλοσοφίας του Μαρξ
● Η σημασία της σκέψης του Μαρξ για τη μελέτη των σύγχρονων κοινωνικών κινημάτων.
● Ιδεολογία, πραγμοποίηση και αλλοτρίωση στον 21ο αιώνα.
● Ο Φετιχισμός του εμπορεύματος στην εποχή των ψηφιακών μεγάλων δεδομένων.
● Ο άνθρωπος ως «Ειδολογικό ον» (Gattungswesen) στην Ψηφιακή Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης: Επανεκτίμηση των ιδεών του Μαρξ για την ανθρώπινη ουσία, την τεχνολογία και την αλλοτρίωση.
* Guest Editor: Αλέξανδρος Σχισμένος, Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, μεταδιδακτορικός ερευνητής Α.Π.Θ.
* Τελική ημερομηνία για την αποστολή των προς δημοσίευση εργασιών ορίζεται η 20η Δεκεμβρίου 2026.
1.
Για τους Καθηγητές-μέλη ΔΕΠ, Ε.ΔΙ.Π. και τους Διδάκτορες η εργασία τους
δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τις 15 σελίδες Α4, 12 μέγεθος
γραμματοσειράς, 1,5 διάστιχο σε αρχείο Word.
2. Για τους Υπ. Διδάκτορες η εργασία τους δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τις 8 σελίδες Α4, 12 μέγεθος γραμματοσειράς, 1,5 διάστιχο σε αρχείο Word.
Υπενθυμίζεται ότι στις υποβαλλόμενες προς δημοσίευση εργασίες ακολουθείται το σύστημα της «τυφλής» κρίσης. Η απάντηση των κριτών μπορεί να πάρει τη μορφή: α) της έγκρισης• β) της έγκρισης, υπό την προϋπόθεση της πραγματοποίησης ορισμένων (επιμέρους) αλλαγών• γ) της απόρριψης. Βλ. Οδηγίες για τις αποστελλόμενες προς δημοσίευση εργασίες: http://philosophein-periodiko.blogspot.gr/.../blog-page...
2. Για τους Υπ. Διδάκτορες η εργασία τους δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τις 8 σελίδες Α4, 12 μέγεθος γραμματοσειράς, 1,5 διάστιχο σε αρχείο Word.
Υπενθυμίζεται ότι στις υποβαλλόμενες προς δημοσίευση εργασίες ακολουθείται το σύστημα της «τυφλής» κρίσης. Η απάντηση των κριτών μπορεί να πάρει τη μορφή: α) της έγκρισης• β) της έγκρισης, υπό την προϋπόθεση της πραγματοποίησης ορισμένων (επιμέρους) αλλαγών• γ) της απόρριψης. Βλ. Οδηγίες για τις αποστελλόμενες προς δημοσίευση εργασίες: http://philosophein-periodiko.blogspot.gr/.../blog-page...
* Τα άρθρα θα εκδοθούν σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή στο 35ο τεύχος του περιοδικού τον Ιανουάριο του 2026.
34ο Τεύχος
Κώστας Παπαϊωάννου
Ένας Οικουμενικός Έλληνας
Εισαγωγικά
κείμενα
Γιώτα Βάσση,
Κώστας
Παπαϊωάννου: Μεταξύ Ιστορίας και Ελευθερίας - Διαδρομές ενός
ανένταχτου στοχαστή,
(Δύο ποιήματα για
τον Κώστα, Εργογραφία, Ειδικά
Έργα, Χρονολόγιο), σ. 7
Νίκος Τζ. Σέργης,
Ο δρόμος μου προς τον Κώστα, σ. 45
Άρθρα
Αφιερώματος
Γεώργιος Αραμπατζής,
Ψυχρή Ιδεολογία και Αισθητικός Βυζαντινισμός: Παπαϊωάννου και Αϊζενστάιν, σ. 51
Γιώτα Βάσση,
Φύσις, Κτίσις, Natura: η ιστορική μεταμόρφωση της φύσης μέσα από την κριτική της νεωτερικότητας
του Κώστα Παπαϊωάννου, σ. 63
Ανδρέας Βιτούλας,
Η ερμηνεία της βυζαντινής τέχνης από τον Κ. Παπαϊωάννου
- Μια απόπειρα κριτικής αποκωδικοποίησής της, σ. 87
Γιώργος Η. Ηλιόπουλος,
Η εγελιανή φιλοσοφία και το ιδεώδες της Αρχαίας Ελλάδας κατά τον Κώστα Παπαϊωάννου, σ. 99
Γεώργιος Κρανιδιώτης,
Όψεις της κριτικής του Παπαϊωάννου στον Μαρξ, σ. 117
Άννα Λάζου,
Συμφιλεῖν στη σκιά της απανθρωποποίησης, σ.
129
Ο Κώστας Παπαϊωάννου ως (εγελιανός) φιλόσοφος
της ιστορίας, σ. 153
Ιωάννης Μήτρου,
Ψυχρή Ιδεολογία, Σωματικότητα και Τεχνητή
Νοημοσύνη:
Κώστας Παπαϊωάννου και Φιλοσοφία των μέσων, σ.
197
Μιχαήλ Παρούσης,
Από τον «κλασσικό άνθρωπο» στο νεωτερικό «υποκείμενο δικαίου», σ. 213
Γιάννης Πρελορέντζος,
Το φιλοσοφικό
και, γενικότερα, το θεωρητικό τοπίο
στη Γαλλία κατά τις δεκαετίες του 1950 και του
1960, σ. 223
Νίκος Τζ. Σέργης,
Η «πονηρία» της διαλεκτικής. Συγκλίνουσες και αποκλίνουσες πορείες
των György Lukács και Κώστα Παπαϊωάννου, σ. 263
Αλέξανδρος Σχισμένος,
Ο εκμηδενισμός του Μηδενός: Η κοινωνική οντολογία του Τραγικού
στη σκέψη του Κώστα Παπαϊωάννου, σ. 287
Φώτης Τερζάκης,
Ένα στιγμιότυπο του ύστερου εικοστού αιώνα: Η «υπέρβαση του Μαρξισμού», σ. 303
Ιωάννης Γ. Ψωμάκης,
Η γενεαλογία της μοντέρνας συνείδησης: Ο θρησκειοφιλοσοφικός λόγος στο έργο
του νεοέλληνα φιλοσόφου Κώστα Παπαϊωάννου, σ. 313
Φιλοσοφικές Παρεμβάσεις Αφιερώματος
Γιώργος Δρίτσας,
Ο άνθρωπος και ο ίσκιος του του Κώστα Παπαϊωάννου και η ανθρωπολογία του 21ου αιώνα, σ. 327
Γιώργος Ηλιάδης,
Ο Κώστας Παπαϊωάννου στην Ιένα: Από την αρχαία
ελληνική
οντολογία στο πολιτικό αδιέξοδο της οικολογικής
κρίσης, σ. 333
Παναγιώτης Ιωαννίδης,
Κυκλική κοσμοθέαση και γραμμικός ιστορικισμός στη σκέψη του Κώστα Παπαϊωάννου καιη γεωπολιτική τραγωδία της συγχρόνου «Ύβρεως»,
σ. 343
Γιώργος Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης,
Η ύπαρξη στη σκιά του μηδενός: προς μια ερωτική οντολογία της πτώσης, σ. 355
Άρθρα εκτός Αφιερώματος
Βαγγέλης Λιότζης,
Διερευνώντας
τα όρια της ριζοσπαστικής φεμινιστικής σκέψης, σ. 363
Βοήθιος-Μανουήλ Ολόβωλος και η έννοια του «ἐπιχειρήματος», σ. 383
Πέτρος Φαραντάκης,
Από τη συμμόρφωση στη συνείδηση: η περιπέτεια της φιλοσοφίας, σ. 393
Φιλοσοφικές Παρεμβάσεις
Ιωάννα Μπάμπη-Τζούνη,
Ο Σύλλογος Αποφοίτων Φιλοσοφικής Σχολής Α.Π.Θ. Φιλόλογος και το ομώνυμο περιοδικό του, σ.
429
Φίλιππος Νικολόπουλος,
Η Δυναμική της Αλληλεπίδρασης Κοινωνίας, Τέχνης και Πολιτισμού
και η Προοπτική της Κοινωνικής Απελευθέρωσης, σ. 437
Χάρης Παπαχαραλάμπους,
Φαινομενολογία & Αισθητική των μέσων, σ. 447
Γιάννης Τάσιος,
Walter
Benjamin: “Το έργο τέχνης στην εποχήτης τεχνολογικής
αναπαραγωγιμότητάς του”
Ερμηνευτικά
σχόλια υπό το φως του JeanBaudrillard, σ.
453
Ηλίας Τεμπέλης,
Η περί ύλης διδασκαλία του Αγίου Ιωάννου Δαμασκηνού, σ. 469
Παρασκευάς Τσαμπάζης,
Η αριστοτελική εντελέχεια στη Δυναμική του Leibniz, σ. 477
Δημήτρης Τσαραπατσάνης,
Διονύσης Τσιριγώτης,
Η ζωή και ο θάνατος του Γρηγόρη Λαμπράκη, σ. 501
